SPEECH BY PROF MBADI ON THE DEBATE OF THE NATIONAL ENIVIRONMENTAL MANAGEMENT SECOND AMENDMENT BILL

February 2004

Madame Speaker
Namalungu ale ndlu ahloniphekileyo.

Ndifuna kwatanci, ukubamba ngazibini, kuMphathiswa weSebe eli, into kaMoosa, uValli, ndithi kuye amaqobokazana angalal'endleleni yazini kunyembelekile, oko ndikutsho egameni lePortfolio komiti le yethu, ngobudlelwane obuncuthu mazangwa ebesiphethene ngabo ngalo lonke ithuba lentsebenziswano nokusebenza phakathi kwethu naye kwane-ofisi yakhe neSebe eli liphela. Maz"enethole nto kaMoosa.

Egameni lekomiti, nakubeni ndingathunywanga, mandilitsolise ndithi kuwe, "ubusisiquququ, umabizw"asabele kuzo zonke iindawo ezifuna ingcebiso zakho kweZendalo noKhenketho. Akukho mntu ungakwaziyo kweli."

Kumnandi ke Sihlalo namalungu endlu le ahlonphekileyo, ukuba ndiyazise kwasentloko ukuba kula komiti yethu, -ye-Zendalo noKhenketho siyenze ukuba iNdalo mayibe ngumhlobo womntu wonke, nokuba ungoweliphi na iqela lezopolitiko, yiyo lonto kuyo yonke imiba yokusebenza kwethu bekungekho mpikiswano ( opposition), kukruthakruthana iNdalo ingqonge thina sonke kungekho calulo lantando naqela lezopolitiko, kananjalo, abakhenkethi abeza kuMzantsi Afrika, abezi kwiqela elithile labemi beli.

Kwakhona malungu ahloniphekileyo, sikhahlela ngazo zozibini kuMphathiswa lo weSebe eli, ngokuletsheza okombane ukusebenza, uthobe izibilini, amavalo namaxhala nehayi-hayi kuluntu lwamaMpondo aseMpuma, kwiMpuma -Koloni, ngethuba bephantsi kwesithwakumbe sokugunyaziswa kwenkampani yase-Australia ukuba imbe umgodi weTitanium kwelo. Ngenxa yokuba urhulumente lo neliSebe benobugqi bamanyange ekusebenziseni, umthetho ebesisanduluk"uwuphumeza kule palamente. Usebenzise wona uMphathiswa lo, ukubhengeza lo mmandla njengokhuselekileyo (protected area) kwaba ngolohlobo iNdalo iyakukhuseleka, abantu bayakhuseleka kwakunye nezilwanyana ngokunjalo.

Ukusekwa komgodi weTitanium kwelamaMpondo, malungu ahloniphekileyo, ngaphandle kwamathandabuzo, bekuza kuyitshitshisa tu iNdalo kula mmandla, kwaye nabantu balapha nabo bebeyibona inobuzaza le nto kodwa bebotshwe izandla nenyawo ngento abanokuyenza. Ngaphandle kwaamathandabuzo amaMpondo ayakhahlela ngesi senzo, nathi ngokunjalo sizeka mzekweni mnye.

Yiba nomfanekiso wovuyo namatshamba kubantu ababesel"ebeque baligangatha belinde loo ma-Australia ebeze kunyiba ubutyebi babo.

Yiyo lo nto ke, malungu ahloniphekileyo, sinecandlelo 24(2) (a) ukuya ku (d) kule bhili iphantsi kwengqwalaselo ngoku, apho kwenziwa isibonelelo sokugunyaziswa kwayo yonke imisebenzi yokusingqongileyo ekufuneka yenziwe. Esi sisixhobo sokuncedisa abahlali ukuba bayazi kwakhona bayibone njengomhlobo iNdalo.

Kula macandelo kukwakho nogxininiso kwintsebenzo ngemfezeko, njengoko iliGunya elifezekisiweyo kuphela elinakho ukunika ugunyaziso lwalo misebenzi okanye omakwenziwe. Kanti njengorhulumente wesininzi, asivuli nje zibhuqe, okanye ngelinye icala sibe nguzwi lakhe, inkongo iphindwe yavulwa yokuba xana ungoneliswanga sisigqibo esenziwe ligunya eli walathiswe kwabangasentla onokuphinda ubhenele kubo.

Le bhili iyabakhuthaza abantu bakuthi ukuba bakuthobele konke okuqulathwe kuyo, kungoko onke amagatya akwibhili le elungiselelwe bona, ize kwakhona ibenezibonelelo ezibuhlungu zolohlwayo oluqatha kwabo bangoDingezweni abenza unothanda bechasene nezibonelelo zale bhili yakube ingumthetho.

Njengoko sisiya elunyulweni sineli themba: uGalelebhayini uza kuqokelela aqulathe zonke iindidi zabantu kuquka amagqirha namagqwirha.

Masiyeni ebantwini Mawethu!!!