| |
- I-ANC yihlangano elwela ukutjhaphuluka kwesitjhaba. Yasungulwa ngonyaka
ka 1912 ngomnqopho wokubumbanisa abantu be-Afrika begodu nokuthabalalisa
umzabalazo wokuletha itjhuguluko kwezepolotiki, kwezokuhlalisana emiphakathini
begodu netjhuguluko kwezomnotho.
- Iminyaka ematjhumi alithoba I-ANC yadosa phambili umzabalazo wokulwa
nebandlululo ngokwebala negandelelo, yahlela imizabalazo yokuphikisa
ibandlululo, yamema yakhuthaza nemiphakathi yeentjhabangeentjhaba bona
ifake isandla emzabalazweni begodu yangenela nomzabalazo weenkhali ukulwisa
ibandlululo.
- I-ANC yaphumelela ekuletheni idemokhrasi ngokuthumba amakhetho waka
1994, okwathi ngemva kwalapho i-ANC yanikelwa igunya lokuseka umThetho-sisekelo
omutjha weSewula Afrika. UmThetho-sisekelo owamukelwa ngokusemthethweni
ngonyaka ka 1996.
- I-ANC yakhethwa godu bona ibe yihlangano ebusako ngenarheni mazombe
nezingeni lamaprovinsi ngo 1999.
- Imithetho-mgomo ye-ANC ibekwa malunga wayo begodu ubudosiphambili
behlangano le bufanele buziphendulele emalungeni wayo.
- Ubulunga be-ANC buvulekele woke umuntu weSewula Afrika oneminyaka
yobudala engaphezu ko 18, kungakhethwa buhlanga, kungakhethwa bala namkha
ikolo ethile, ikani nje umuntu loyo alandela iimbopho, imithetho-mgomo
namahlelo wehlangano le.
IYINI IMINQOPHO YE-ANC?
- Umnqopho omkhulu we-ANC kukwakha inarha ebumbeneko, lapho kunganabandlululo
ngokwebala, ngokobulili, begodu inarha elandela ikambiso yedemokhrasi.
- Lokhu kutjho ukutjhaphuluka kwamaAfrika begodu nokutjhaphuluka kwabantu
abanzima ebukghobeni bezepolotiki nebezomnotho. Lokhu kutjho ukukhuphula
izinga lezepilo lawo woke amaSewula Afrika, khulukhulu amaSewula Afrika
atlhogako.
- Umzabalazo wokuletha itjhaphuluko lelo ubizwa bona yi-National Democratic
Revolution, okulitjhuguluko elirhabako lokuletha idemokhrasi esitjhabeni.
YINI OKULAWULA UMTHETHO-MGOMO WE-ANC?
I-Freedom Charter (okumtlolo
wetjhaphuluko), owamukelwa ngokusemthethweni yiKhongrese yaBantu ngo
1955, soloko ijame njengomtlolo omthetho-mgomo omkhulu we-ANC.
I-Freedom Charter ithi:
- Abantu bazakubusa
- Zoke iinqhema zizakuba namalungelo alinganako esitjhabeni
- Abantu bazakwabelana umnotho wenarha le
- Ihlabathi le kuzakwabelwana ngayo hlangana nabantu abayiberegago (abayilimako)
- Boke abantu bayalingana phambi komthetho
- Boke abantu bazakuba namalungelo wobuntu alinganako
- Kuzakuvuleka amathuba wemisebenzi begodu nabantu bavikeleke
- Iminyango yezefundo namasiko izakuvulekela abantu
- Kuzakwakhiwa izindlu, kube nokuvikeleka nokuhlaliseka
- Kuzakuba nokuthula nokuzwana
Ngonyaka ka 1994 i-ANC yamukela i-Hlelo loKwakha kabuTjha nokuVuselela
(Reconstruction and development Programme - RDP) okusisekelo somthetho-mgomo
olawula i-ANC ehlelweni layo lokutjhugulula iSewula Afrika. Amahlelo asemqoka
we-RDP ngalandelako:
- ukuhlangabezana neendingo zabantu ezisemqoka
- ukuthuthukisa ikghono labantu emisebenzini
- ukwakha umnotho wenarha
- ukwenza bona urhulumente nesitjhaba kube ngezilandela ikambiso yedemokhrasi
- Iflarha ye-ANC yenziwe ngemida emithathu elinganako enemibala elandelako:
onzima, olihlaza satjani newerhawuda. Umbala onzima ujamele abantu beSewula
Afrika abakade bathoma ukulwela itjhaphuluko, iinzukulwani ngeenzukulwani
zabo. Umbala ohlaza satjani ujamele ihlabathi ekade ibutha abantu, namkha
bebasuswa kiyo ngekani nje, bathumbi babo nombuso webandlululo. Umbala
werhawuda wona ujamele imithombo eyenjiwa phasi kufakwa hlangana nayo
yoke iminotho yemvelo yeSewula Afrika, okumithombo yabo boke abantu
kodwana ebegade isetjenziswa ngendlela eqinisekisa bona lidlanzana labantu
bebala elithile kwaphela abazuza kiyobe.
- Itshwayo i-ANC eyaziwa ngalo linomkhonto nesihlangu okujamele ipi
yemandulo yokulwa nombuso wabathumbi, ipi yeenkhali ye-ANC yephiko lepi
yeenkhali le-ANC, Umkhonto we Sizwe, begodu zijamele nomzabalazo we-ANC
osaragela phambili nokulwa nokungalingani ngokwebala negandelelo. Imikhumbulo
ibuyela emva ejimeni leKhongrese yaBantu, eyamukela i-Freedom Charter,
begodu nejimeni lokuhlanganyela emzabalazweni wokulwela itjhaphuluko
kiyo yoke imiphakathi yeSewula Afrika. Leli litshwayo lesiko eliqinileko
le-ANC lokungabandlululi ngokwebala. Isandla esibambe umkhonto sijamele
amandla wabantu ababumbeneko babambisene emzabalazweni wokulwela itjhaphuluko
namathuba alinganako.
- Isiqubulo se-ANC esithi Amandla ngawethu or Matla ke arona sitjho
bona 'woke amandla asebantwini', lokhu kugandelela lokho okutjhiwo yi-Freedom
Charter lokha nayithi abantu ngibo abazakubusa. Lesi sibopho se-ANC
sokwakha nokuqinisa idemokhrasi, begodu nokubandakanya abantu emzabalazweni
wokulwela ukwenza ngcono iimpilo zabo.
NGIZIPHI IZINTO EZILINDELEKE ELUNGENI LE-ANC?
Amagugu nemithetho-mgomo yamalunga we-ANC ifaka hlangana okulandelako:
- ukuzithoba nokuzinikela emzabalazweni wokulwisa ibandlululo ngokobuhlanga,
ibandlululo ngokobulili begodu nokulwela idemokhrasi emphakathini,
- ukulwela intanto neentjisakalo zabantu, ezitholakala ngaphakathi kwemithetho-migomo
ye Batho Pele - okutjho bona abantu phambili,
- ukuzibopha ekufezeni imithetho-mgomo yehlangano neenqunto ezithathwa
babantu ngokuhlanganyela.
Ilunga le-ANC kulindeleke bona lenze okulandelako:
- libe lilunga legatja le-ANC, libhadele imali yobulunga ezakurhelebha
ekwakheni i-ANC,
- lizibandakanye eenkulumiswaneni, ekwakhiweni nekufezakaliseni imithetho-mgomo
ye-ANC namahlelo wakhona,
- lamukele belivikele iinqunto zezakhiwo zehlangano le,
- lilethe ibumbano ku-ANC nemzabalazweni wetjhaphuluko, lilwe nobukhwabanisi,
ukuqatjhana emisebenzini ngobuhlobo, nokwakha iinqhenyana ngaphakathi
kwesiqhema,
- lilwe nebandlululo ngokobuhlanga, ngokobutjhaba, ngokobulili, ngokwekolo,
ukungabekezelelani kwezepolotiki begodu namtjhana ngimuphi omunye umhlobo
webandlululo,
- ilunga lifanele lihlale linelwazi malungana namatjhuguluko enzekako
kwezepolotiki, begodu lihlale lizithuthukisa ngokwamakghono ngokuhlala
lifunda,
- lifanele lihlale lithintana nabantu begodu lizibandakanye ngokupheleleko
emphakathini,
- libe sibonelo esitjhabeni, lingasebenzisi isikhundla salo ukuzingenisela
imali namkha ukuzizuzela okuthile.
NGIZIPHI IZAKHIWO ZE-ANC?
- Igatja lisisakhiwo esisemqoka se-ANC, lapho amalunga angazibandakanyo
khona emisebenzini ye-ANC neenkulumiswaneni zezepolotiki. Igatja 'liyingcenye
esemqoka' yomphakathi, ejamele iinrhuluphelo zawo, ekhulumela iimfuneko
zawo begodu nekhuthaza bona umphakathi usebenzi ngokubambisana ukwenzela
bona uthuthuke. Elinye nelinye igatja likhetha IKomiti eLawulako yeGatja
(Branch Executive Committee) emhlanganweni walo waqobe mnyaka.
- I-Komiti eLawula isiFunda (Regional Executive Committee -REC)
ikhethwa eKhonfarenseni yesiFunda qobe kuminyaka emibili, ikhethwa bajameli
bemagatja esifundeni.
- I-Komiti eLawula iPhrovinsi (Provincial Executive Committee - PEC)
ngokurhunyeziweko yona ikhethwa eKhonfarenseni yePhrovinsi ngemva kweminyaka
emithathu, ikhethwa bajameli bamagatja kuphrovinsi.
- I-Komiti eLawulako ngeNarheni zombelele
(National Executive Committee - NEC) yingcenye ephakeme kokugcina
ye-ANC hlangana namaKhonfarense begodu iqalene nomsebenzi wokudosaphambili
ihlangano. Ikhethwa njalo qobe kuminyaka emihlanu eKhonfarenseni yaNgenarheni
zombelele. I-NEC ikhetha ikomiti esebenza ngenarheni zombelele i-National
Working Committee (NWC) ngaphakathi kwayo okuyikomiti eqalene nokwenza
umsebenzi waqobe lilanga wehlangano le.
- IKhonfarense yangeNarheni Zombelele (National Conference),
ebanjwa njalo ngemva kweminyaka emihlanu, imkhandlu omkhulu othatha
iinqunto ku-ANC. Abajameli ababuya emagatjeni benza 90 yamaphesente
wamavowudu eKhonfarenseni yangeNarheni Zombelele. Kubanjwa nomhlangano
omkhulu hlangana namakhonfarense ahlukeneko ngomnqopho wokutjheja amahlelo
afanele ebekhona emkhandlwini lo.
- I-Hlangano yaBomma ye-ANC (ANC Women's League)
isebenza ngengomkhandlu ozijameleko ngaphakathi kwesakhiwo se-ANC. Umnqopho
omkhulu wayo kuthuthukisa nokuvikela amalungelo wabomma kiyo yoke imihlobo
yegandelelo begodu nokuqinisekisa bona bazibandakanya ngokupheleleko
ehlanganweni le. IHlangano yaBomma le ivulekele boke abomma abamalunga
we-ANC.
- I-Hlangano yaBatjha ye-ANC (ANC
Youth League) nayo isebenza njengomkhandlu ozijameleko ngaphakathi
kwe-ANC. Umnqopho wayo omkhulu kubumbanisa nokudosai phambili abantu
abatjha ukwenzela bona bakghone ukuqalana nemiraro yabantu abatjha,
begodu iqinisekisa nokuthi abantu abatjha bayazibandakanya emisebenzini
ye-ANC. Ihlangano le yamukela boke abandu abahlangana neminyaka yobudala
eli 14 nema 35.
UKUHLANGANYELA KWEENHLANGANO EZINTATHU
I-ANC ihlanganyela ne-South African
Communist Party (SACP) ne-Congress
of South African Trade Unions (COSATU). Enye nenye ihlangano ehlanganyela
ne-ANC kweentathu-ezi, ihlala iyihlangano ezijameleko, enomthetho-sisekelo
wayo, ubulunga bayo begodu namahlelo wayo. Ukuhlanganyela lokhu kusekwa
eminqopheni efanako yokuletha itjhaphuluko elirhabako ledemokhrasi esitjhabeni
(National Democratic Revolution), begodu kunqotjhwe ngakho ukuhlanganyela
lokhu bona kubunjwaniswe amaSewula Afrika ngenarheni yokana ngokulandela
umnqopho ofanako lo.
ITHOLAKALA KUPHI I-ANC
Amagatja we-ANC afanele atholakale kiwo woke amadorobha amakhulu weSewula
Afrika, emadorobheni amancani nezabelweni ngokuhlukana kwazo. I-ANC inomtjhade
wayo, amaphrovinsi alithoba nama-ofisi
wesifunda amanengana. |